خنک کردن گلخانه بسیار سخت تر و پر هزینه تر از گرم کردن آن می باشد. در تابستان دمای داخل گلخانه اغلب ۱۱ درجه سانتی گراد بیشتر از دمای محیط بیرون است. اثرات زیان بار دمای بالا عبارتند از: عدم استحکام ساقه، کاهش اندازه گل، تاخیر در گلدهی و مرگ جوانه. خنک کردن به منظور جلوگیری از نفوذ تابش های زیاد آفتاب در تابستان صورت می گیرد. روش های مختلف خنک کردن عبارتند از:

١- سایه دادن

لازم است به طریقی پوشش گلخانه پوشانده شود تا مانع تابش مستقیم اشعه آفتاب به گلخانه گردد. این کار هر چند روشنایی گلخانه را کاهش می دهد، اما تا حدودی مانع کاهش دمای داخل گلخانه می شود. نایلونهای نیلوفرپلاس بدلیل داشتن افزودنی IR مانع از دست رفتن گرمای داخل گلخانه در طول شبانه روز می شود. اگر پارچه روی سطح خارجی گلخانه قرار گیرد، اثر سایه در کاهش دمای گلخانه بیشتر از قرار دادن پارچه در داخل گلخانه است. انواع پارچه های مورد استفاده عبارتند از:

– پارچه ساران (Saran Cloth): ساران نام تجارتی یک نوع تور پلاستیکی است که از نظر ترکیب شیمیایی پلی پروپیلن است که روی سطح خارجی گلخانه قرار می گیرد. این پارچه ها سبک بوده و به سهولت نصب می شوند. پارچه ساران در رنگ های سیاه و سبز موجود می باشند که نوع سبز مناسب تر است، اما نوع سیاه حرارت بیشتری را جذب می کند. این پارچه ها ۳۰-۹۴ درصد سایه ایجاد می کنند. معمولا پارچه ای که ۴۷-۵۰ درصد سایه ایجاد کند، توصیه می شود.

شرکت های داخلی پارچه توری یا ساران تولید می کنندکه با علامت اختصاری  Gs مشخص می شوند و دارای انواع زیر می باشند:

  • Gs50 که ۵۰ درصد سایه ایجاد می کند. هر طاقه آن دارای ابعاد ۱×۳۰  متر می باشد. این ماده  در برابر اشعه ماورای بنفش مقاوم می باشد.
  • Gs35 که ۳۵ درصد سایه ایجاد می کند و ابعاد آن ۱×۳۰  متر می باشد.

گاهی پرده های سایه دهنده در داخل گلخانه قرار داده می شوند و به صورت اتوماتیک کنترل می شوند. حتی این پرده ها در شب باعث جلوگیری از اتلاف گرما می شوند. در بیشتر گلخانه ها وجود  تیرک ها، لوله های گرم کننده، چراغها و … نصب پرده را مشکل می کنند. جنس پرده از کتان کلفت یا بدون سلولز است که ۳۵-۸۰ درصد سایه ایجاد می کند.

رنگ آمیزی پوشش گلخانه

برای رنگ آمیزی پوشش گلخانه از رنگ های پلاستیکی به نسبت یک قسمت رنگ و پنج  قسمت آب و یا رنگ نیمه پلاستیک همراه با پودر مل و آب به نسبت ۱: ۱ : ۱ استفاده می شود. به ازاء هر مترمربع مساحت گلخانه ۱۰۰ گرم رنگ نیمه پلاستیک و ۱۰۰ گرم پودر مل مورد نیاز است. علت افزودن پودر مل ایجاد پوشش بیشتر است.

سایه دادن با آب آهک (Whitewash)

جهت بهتر چسبیدن آب آهک روی سقف گلخانه های پلاستیکی (فیبر شیشه و پلی اتیلن) باید به محلول آب آهک یک قاشق روغن کتان اضافه گردد. جوهر نمک اثر این محلول را به سهولت بر طرف می نماید، ولی برای اسکلت های فلزی و آلومینیمی زیان آور است.

سایه دادن با مخلوط آب و خاک (Mud)

شبیه آب اهک است و عیب این روش احتمال شکستگی در اثر سنگینی حاصل از رسوب است.

سایه دادن با آب (Flowing Water Shade)

در این روش آب توسط یک پمپ به قسمت بالای گلخانه فرستاده شده و از سوراخ های لوله خارج و روی سطح خارجی گلخانه ریخته می شود. این روش فقط در گلخانه های شیشه ای که کاملا  مسدود شده قابل استفاده است و در گلخانه های پلاستیکی مورد استفاده قرار نمی گیرد. افزودن رنگ سبز به آب باعث می شود گرمای اشعه مادون قرمز خورشید گرفته شده و از ورود آن به گلخانه جلوگیری شود. آب مصرف شده به داخل ناودان ریخته می شود و مجددا مورد استفاده قرار می گیرد. اگر آب جاری شده از گلخانه خیلی گرم شود قبل از استفاده مجدد، باید سرد شود.

۲- روش تبخیری پوشال و پنکه (Washed Air Cooling or Fan & Pad Evaporating Cooling System)

با روش پوشال و پنکه در روزهای گرم تابستان می توان تا ۲۰-۳۰ درجه سانتی گراد دمای گلخانه را کاهش داد. این روش در مناطقی با رطوبت نسبی پایین بهترین روش است. در این روش در یک طرف گلخانه پوشال و در طرف مقابل پوشال، پنکه (ها) قرار داده می شود و هوای بیرون در اثر عبور از لایه های فیبری مرطوب خنک شده، گرمای داخل گلخانه را گرفته و از طریق پنکه خارج می شود و به این وسیله جایگزین هوای گرم گلخانه می گردد. مکانیسم عمل این است که آب موجود در پوشال با جذب گرمای پوشال، قاب فلزی و هوایی که از بین آن عبور می کند، تبخیر می شود و هوای گرم بیرون با از دست دادن گرما خنک شده و وارد گلخانه می گردد.
تبخیر هر۵/ ۴لیتر آب باعث جذب ۲۰۴۲ کیلوکالری حرارت می شود. اثر خنک کنندگی به علت اختلاف رطوبت نسبی در هوایی که از پوشال می گذرد و رطوبت نسبی پوشال (۱۰۰ درصد) است. هرچه این اختلاف بیشتر باشد اثر خنک کنندگی بیشتر است. به عبارت دیگر این روش در مناطقی با رطوبت نسبی پایین تر مانند استان های یزد، فارس و کرمان کارایی بیشتری دارد. این روش در مناطقی با رطوبت نسبی کمتر از ۶۰ درصد کارآیی مطلوبی دارد.

پنکه خارج کننده هوا (Exhaust Fan)

این پنکه در یک سمت دیوار (انتهایی یا جانبی) نصب شده که هوا را از میان پوشال به داخل گلخانه می کشد. پنکه هوای گلخانه را خارج کرده و خلای نسبی در گلخانه به وجود می آورد و از این طریق هوا از بین پوشال عبور کرده، خنک شده و وارد گلخانه می شود. هوای خنک وارد گلخانه شده و در اثر جذب گرمای گیاهان و محیط گلخانه گرم شده و توسط پنکه خارج می گردد. در صورت امکان باید جریان هوا از پوشال به سمت پنکه در طول گلخانه باشد (یعنی پنکه و پوشال در دیواره عرضی گلخانه نصب شوند). پنکه باید در خلاف جهت باد غالب منطقه باشد و به ترموستات وصل شود تا در صورت رسیدن دمای گلخانه به حد مشخصی شروع به کار کند.

پوشال مرطوب (Wet Pad)

پوشال مرطوب در یکی از دیوارهای گلخانه (انتهایی یا جانبی) در مقابل پنکه به صورت ایستاده قرار می گیرد و آب از میان آن عبور داده می شود. فاصله پوشال از پنکه نباید بیش از ۷۷ متر باشد. بهترین فاصله ۵۱ متر و محدوده مطلوب ۳۰-۶۰ متر است. هرچه این فاصله افزایش یابد کارایی روش کاهش می یابد. قبلا جنس پوشال از تراشه چوب نجاری یا خرده چوب بود، ولی امروزه از مواد سلولزی دارای شیار عرضی استفاده می کنند. اخیرا در مناطقی مانند شهرستان ملایر از سفال به جای پوشال استفاده می کنند و به گفته برخی گلخانه داران روش رضایت بخش و کم هزینه ای است. آغشته کردن سلولز (پوشال) با نمک های ضد زنگ، محلول های اشباع سخت کننده و عوامل مرطوب کننده باعث افزایش استحکام و دوام و خاصیت رطوبت پذیری پوشال می شود. مشخصات پوشال عبارتند از:

  • پهنا: ۳۰ سانتی متر
  • ضخامت: ۳۰، ۱۵، ۱۰ ، ۵ سانتی متر. پوشال با ضخامت ۱۰ سانتی متر بیشترین کاربرد دارد. ضخامت ۳۰ سانتی متر مخصوص مناطق بسیار گرم و مرطوب است.
  • ارتفاع (طول): ۲/۱- ۶/۰ متر (ضخامت ۳۰ سانتی متر)
  • ارتفاع (طول): ۸/۱- ۶/۰ متر (ضخامت ۱۰-۱۵ سانتی متر)
  • ارتفاع (طول): ۵/۱- ۶/۰ متر (ضخامت ۵ سانتی متر)

پوشال  Kool – Cel یکی از انواع پوشال مرسوم است. پوشال خنک کننده باید به وسعت کل یکی از دیوارهای جانبی یا انتهایی باشد تا هوای خنک به همه گیاهان برسد. بنابراین می توان نتیجه گرفت که تعیین این که پوشال در دیوار طولی یا عرضی نصب شود باید بر اساس این نکته باشد که مساحت پوشال مورد استفاده بتواند مساحت کل یکی از دیوارها را بپوشاند. البته می توان پوشالها را در راهرو گلخانه قرار داد و هوای تازه از پنجره سقف گلخانه به داخل کشیده می شود. در مناطق گرمسیر مانند استان یزد باید هوا قبل از برخورد با پوشال مرطوب شود.
محل نصب پوشال (دیوار طولی یا عرضی گلخانه) باید طوری انتخاب شود که بتوان پوشال ها را به طور متوالی نصب نمود چون نسبت به نصب آنها به صورت پراکنده برتری دارد. در صورت امکان دیوارهای انتهایی محل بهتری برای قراردادن پوشال و پنکه هستند. در صورتی که مساحت پوشال مورد نیاز بیش از دیوار جانبی یا انتهایی باشد، می توان پوشال را به صورت زیگزاگ قرار داد تا سطح بیشتری داشته باشد. ارتفاع پوشال باید همسطح یا کمی بالاتر از ارتفاع گیاهان باشد تا گیاهان از هوای خنک بهره مند شوند. به علت مقاومت شاخ و برگ و قیم ها و همچنین دمای در حال افزایش، جریان هوای با یک زاویه ۷ درجه بالا می رود و به زودی از روی گیاهان عبور کرده و در نهایت توده ای هوای گرم در سطح گیاهان باقی می ماند. اگر جریان هوای دایمی به سمت بالا جریان داشته باشد، باید به وسیله تیغه های عمودی شفاف زیر سه کنج سقف گلخانه به طور عمود بر جریان هوا تعبیه شوند تا جریان هوا را به پایین و به سمت گیاهان هدایت کنند. تیغه ها باید به فاصله ۱۰ متر از هم نصب شوند. قسمت پایین تیغه ها باید کمی بالاتر از ارتفاع گیاهان باشد تا عبور هوا را میسر سازد. اگر پوشال ها نزدیک سطح زمین قرار گیرند و میزهای گلخانه نسبتا بلند باشند، مقدار هوای قابل ملاحظه ای از زیر میزها عبور می کند که بی فایده است. در این صورت تیغه ها باید در زیر میزها و در نزدیکی پوشال ها نصب شوند. پوشال ها باید در جهت باد غالب منطقه قرار گیرند. در این صورت جریان باد به ورود هوا از بین پوشال به داخل گلخانه کمک می کند.
در گلخانه هایی که طول آنها بیش از ۶۱ متر و عرض آنها کمتر از ۳۰ متر است، می توان پوشال ها را در دو انتهای گلخانه و پنکه ها را در سقف گلخانه قرار داد. در این حالت گلخانه بوسیله دو سیستم خنک کننده هم اندازه که هر یک نیمی از گلخانه را تحت تاثیر قرار می دهند، خنک می شود. در این روش یک تیغه پلی اتیلنی در ۵/ ۱ متری زیر پنکه و کاملا بالای گیاهان قرار داده می شود تا هوای خنک شده را به سمت پایین و بر روی گیاهان هدایت کند.
در موقع احداث گلخانه لایه های فیبری را معمولا به نحوی داخل دیوار نصب می کنند که در صورت عدم نیاز بتوان آن را مسدود نمود. در گلخانه هایی که محلی برای لایه های فیبری پیش بینی نشده است برای مسدود کردن آن از پنجره استفاده می شود. پوشال را می توان در داخل یا بیرون گلخانه قرار داد.
تبخیر آب از سطح پوشال باعث تشکیل رسوب سفید رنگ در موقع خاموش بودن سیستم می شود. ممکن است بعد از ۲-۳ سال در دیوارهای پوشال جلبک تشکیل گردد که با وارد کردن محلول ۱ درصد هیپوکلریت سدیم یا آب اکسیژنه یا محلول کلر در آب مورد استفاده می توان مشکل را رفع کرد. چون آب اکسیژنه یا محلول کلر سریع تجزیه می شوند، باید پس از گذشت چند مدت مجددا استفاده شوند. به رغم این که مواد سفید کننده باعث بالارفتن pH آب می شوند (به علت تشکیل باز قوی سود سوزآور)، آب اکسیژنه باعث تغییر pH آب نمی شود. pH آب مورد استفاده باید ۶-۹ باشد. pH آب بیشتر از ۹ و کمتر از ۶ باعث نرم شدن پوشال می گردد.
استفاده از حشره کش های غیرفرار در آب جهت کنترل حشراتی که وارد پوشال می شوند (از جمله تریپس) بسیار موثر است. در اثر استفاده پی در پی از املاح معدنی آبی که وارد لایه های فیبری می شود، سوراخ های پوشال را مسدود شده و مانع خروج هوا از خلل و فرج پوشال می گردد. در این صورت لازم است هر چند مدت یک بار پوشال تعویض شده که زمان آن بستگی به میزان املاح آب مصرفی دارد. پوشال ها را باید در فصل زمستان از گلخانه جدا و خشک کرده و در محل محفوظی قرار داد. محل پوشال به وسیله پلی اتیلن یا پنجره مسدود می شود.

پمپ آب (Water Pump)

پمپ آب عامل آبرسانی روی پوشال است که با ریزش آب روی لایه های فیبری رطوبت را همیشه محفوظ نگه می دارد. این قسمت از یک تانک آب مجهز به دستگاه اتوماتیک تشکیل شده است به طوری که بتواند آب را توسط شیلنگی از داخل تانک روی لایه های فیبری بریزد و بوسیله لوله هایی دوباره به داخل تانک منتقل سازد. جهت جلوگیری از گرفتگی سوراخ های لوله، باید در محل ورود آب، فیلتر نصب کرد. آب از طریق لوله های سوراخدار به طرف بالای پوشال انتقال می یابد. جهت سوراخ های توزیع آب باید رو به بالا باشد. آب باید بتواند تمام پوشال را مرطوب کند، چون پوشال خشک مقاومت بیشتری در برابر جریان هوا دارد. درصورتی که هوا از جاهای خشک پوشال وارد گلخانه شود، کارآیی پوشال کاهش می یابد. در شب های خنک تابستان باید جریان ورود آب را به داخل پوشال قطع نمود و تنها پنکه ها را روشن نمود.
این روش در گلخانه هایی قابل استفاده است که هیچ گونه منفذی به بیرون نداشته باشند تا هوای تازه فقط از داخل لایه های فیبری وارد گردد، زیرا رطوبت این لایه های خلل و فرج دار است که در خنکی هوای گلخانه نقش دارد.

محاسبه اجزای روش تبخیری پوشال و پنکه

الف – محاسبه ظرفیت پنکه

ظرفیت پنکه را می توان به دو روش محاسبه کرد:

۱-در روش اول حجم گلخانه محاسبه می شود. حجم گلخانه برابر حجم هوایی است که باید در هر دقیقه از گلخانه خارج گردد. بنابراین پنکه باید بتواند این حجم هوا (بر حسب مترمکعب) را در هر دقیقه به طور کامل از گلخانه خارج کند. برای محاسبه حجم گلخانه باید مساحت قاعده گلخانه را محاسبه و در طول گلخانه ضرب کرد.

جدول ۴-۱-رابطه بین ظرفیت پنکه و ویژگی های آن
ظرفیت پنکه در فشار استاتیک های مختلف( مترمکعب در دقیقه )
میلی متر میلی متر میلی متر میلی متر میلی متر سرعت پنکه(دور در دقیقه) قدرت موتور(اسب بخار) قطر پره (سانتی متر)
۱۰۹ ۱۱۸ ۱۲۶ ۱۳۷ ۱۴۸ ۶۲۲ ۰/۲۵ ۶۰/۹۶
۱۴۸ ۱۵۴ ۱۶۰ ۱۶۸ ۱۷۴ ۷۳۵ ۰/۳۳
۱۷۱ ۱۷۶ ۱۸۲ ۱۸۸ ۱۹۶ ۸۲۰ ۰/۵
۲۰۷ ۲۱۰ ۲۱۳ ۲۱۸ ۲۲۷ ۹۴۹ ۰/۷۵
۱۸۵ ۱۹۶ ۲۰۷ ۲۲۴ ۲۳۸ ۵۲۹ ۰/۳۳ ۶۷/۲
۲۳۲ ۲۴۱ ۲۶۶ ۲۶۰ ۲۷۲ ۶۰۷ ۰/۵۰
۲۷۴ ۲۸۰ ۲۸۶ ۲۹۷ ۳۰۸ ۶۸۶ ۰/۷۵
۲۱۶ ۲۳۲ ۲۴۷ ۱۹۳ ۲۸۸ ۴۲۱ ۰/۳۳ ۹۱/۴۴
۲۷۴ ۲۸۶ ۲۹۷ ۳۱۴ ۳۳۰ ۴۹۵ ۰/۵۰
۳۳۹ ۳۴۷ ۳۵۶ ۳۷۰ ۳۸۴ ۵۷۵ ۰/۷۵
۳۸۴ ۳۹۲ ۳۹۸ ۴۰۹ ۴۲۰ ۶۳۴ ۱
۳۱۱ ۳۳۰ ۳۵۰ ۳۸۱ ۳۹۲ ۳۸۵ ۰/۵۰ ۱۰۶/۶۸
۳۹۲ ۴۰۶ ۴۲۰ ۴۴۵ ۴۶۵ ۴۴۲ ۰/۷۵
۴۴۸ ۴۵۶ ۴۷۰ ۴۹۰ ۵۱۰ ۴۸۵ ۱

۲- در روش دوم با توجه به این که پنکه باید دارای ظرفیتی باشد که بتواند ۱-۳/۲مترمکعب هوای گرم شده را از هر متر مربع مساحت کف گلخانه در هر دقیقه خارج کند، ظرفیت پنکه محاسبه می شود (در شرایط استاندارد):  استاندارد

Cmm = کمینه ظرفیت پنکه( متر مکعب در دقیقه ) = طول گلخانه (متر) xعرض(متر) x1/2

استاندارد Cmm = بیشینه ظرفیت پنکه( متر مکعب در دقیقه ) = طول گلخانه (متر) xعرض(متر) x3

مقدار هوایی که از طریق پنکه جابجا می شود بستگی به قطر پره ها، شکل پره ها،  سرعت پنکه( دور در دقیقه یا rpm) و قدرت موتور(بر حسب اسب بخار) دارد. قطر پره ها و قدرت موتور از اهمیت بیشتری برخوردار هستند، اما فشار استاتیک را نباید از نظر دور داشت. مقاومت در برابر جریان هوا را فشار استاتیک گویند و بر حسب میلی متر حجم آب بیان می شود. مقدار فشار استاتیک از ۵ / ۳- ۵ / ۲ میلیمتر آب متغیر است. سرعت جریان هوا (متر مکعب در دقیقه) و فشار استاتیک رابطه مستقیمی دارند و با افزایش فشار استاتیک (یا مقاومت در برابر جریان هوا) سرعت جریان هوا کاهش می یابد. بهتر است پنکه ای انتخاب شود تا در فشار استاتیک ۲/ ۳ میلی متر بتواند مقدار هوای لازم را جابجا کند. در جدول ۱-۴ رابطه بین ظرفیت پنکه با قطر پره، قدرت موتور پنکه، دور پنکه و فشار استاتیک نشان داده شده است. پنکه باید قادر به خروج ۴۲۳-۵۰۷ متر مکعب هوا در دقیقه (Cmm) به ازای هر اسب بخار قدرت پنکه باشد.

شرایط گلخانه استاندارد

– ارتفاع منطقه از سطح دریا باید کمتر از ۳۰۰ متر باشد. با افزایش ارتفاع از سطح دریا سرعت خروج هوا باید افزایش یابد. در ارتفاع بالاتر هوا رقیق تر و سبک تر است و باید حجم بالاتری از هوا از داخل گلخانه جابجا شود تا اثر خنک کنندگی معادل ارتفاع پایین به دست آید. جدول ۲-۴ فاکتور اصلاح سرعت جابجایی هوا در ارتفاعات مختلف از سطح دریا (Felev) را نشان می دهد.

جدول۴-۲-فاکتور تصحیح سرعت جابجایی هوا در ارتفاعات مختلف از سطح دریا
۲۱۲۱-۱۸۱۸ ۱۸۱۸-۱۵۱۵ ۱۵۱۵-۱۲۱۲ ۱۲۱۲-۹۰۹ ۶۰۶-۹۰۹ ۶۰۶-۳۰۳ ۳۰۳ متر
۱/۲۷ ۱/۲۲ ۱/۱۷ ۱/۱۲ ۱/۰۸ ۱/۰۴ ۱ Felev

– بهترین فاصله بین پوشال و پنکه ۳۰-۶۰ متر است. فاصله بیش از ۶۰ متر باعث افزایش دما بالاتر از حد مطلوب در گلخانه می شود. فاصله کمتر از ۳۰ متر باعث کاهش سرعت جابجایی هوا در گلخانه و ایجاد حالت سرمای مرطوب در گلخانه می گردد. همچنین در فاصله کمتر بین پوشال و پنکه اصطکاک هوا و مقاومت هوا بیشتر می شود. بنابراین در فاصله کمتر پوشال و پنکه قدرت پنکه باید افزایش یابد تا بتواند هوا را از میان پوشال عبور دهد که هزینه خنک کردن گلخانه را افزایش می دهد. جدول ۳-۴ فاکتور تصحیح سرعت جابجایی هوا در فواصل مختلف بین پوشال و پنکه (.Fvel) را نشان می دهد.

جدول۴-۳-فاکتور تصحیح سرعت جابجایی هوا در فاصله های مختلف پوشال تا پنکه
۳۱ ۲۶-۳۰/۵ ۱۸-۲۶ ۱۴-۱۸ ۹-۱۴ ۶-۹ متر
۱ ۱/۱۴ ۱/۲۸ ۱/۴۲ ۱/۵۶ ۱/۷ Fvel

سرعت جابجایی هوا به شدت نور داخل گلخانه نیز بستگی دارد. با افزایش شدت نور، گرمای حاصل از انرژی خورشید افزایش یافته و در نتیجه سرعت خارج شدن هوا از گلخانه باید افزایش یابد. جدول ۴-۴ فاکتور

جدول۴-۴-فاکتور تصحیح سرعت جابجایی هوا در شدت نورهای مختلف
۸۶/۱ ۸۰/۱ ۷۵/۳ ۷۰ ۶۴/۶ ۵۹/۲ ۵۳/۸ ۴۸/۴ ۴۳/۱ کیلولوکس
۱/۶ ۱/۵ ۱/۴ ۱/۳ ۱/۲ ۱/۱ ۱ ۰/۹ ۰/۸ Flight

تصحیح (Flight) مورد استفاده برای تنظیم سرعت خروج هوا در شدت های نور مختلف را نشان می دهد.
انرژی خورشیدی هوا را در حین جابجاشدن از پوشال به پنکه گرم می کند. معمولا افزایش دمایی حدود ۴ درجه سانتی گراد در فاصله بین پوشال و پنکه قابل قبول است. اگر حفظ دمای نسبتا ثابت در گلخانه ضروری باشد، لازم است سرعت جابجایی هوا در میان گلخانه افزایش یابد. جدول ۴- ۵ فاکتور تصحیح (.Ftemp) مورد استفاده به ازای افزایش دماهای مختلف را نشان می دهد.

جدول۴-۵-فاکتور تصحیح سرعت جابجایی هوا برای افزایش دماهای مختلف بین پوشال و پنکه
۲/۲ ۲/۸ ۳/۳ ۳/۹ ۴/۴ ۵ ۵/۶ درجه سانتی گراد
۱/۷۵ ۱/۴ ۱/۱۸ ۱ ۰/۸۸ ۰/۷۸ ۰/۷ Ftemp

از فاکتورهای .Fvel یا Fhouse هر کدام که بزرگتر بود مورد استفاده قرار می گیرد.
همانند بخاری در اینجا نیز بهتر است به جای یک پنکه از دو یا چند پنکه استفاده شود. در این صورت فاصله آن ها از هم نباید بیش از ۶/۷متر باشد. پنکه ها باید در سراسر دیوار انتهایی یا جانبی گلخانه با فواصل مساوی و حتی الامکان در ارتفاع گیاهان تعبیه شود تا جریان یکنواختی از هوا در بین گیاهان برقرار گردد. پنکه ها باید در جهت مخالف باد غالب منطقه نصب شوند. درصورت نزدیک بودن دو گلخانه به هم، پنکه های آنها باید ۲/۱۵ متر از هم فاصله داشته باشند.

ب- محاسبه مساحت پوشال

برای خروج هر ۶/۴۵ مترمکعب هوا در دقیقه از گلخانه یک متر مربع پوشال نیاز است. البته بر اساس استاندارد گلخانه های آمریکا به ازای خروج ۷۳ متر مکعب هوا در دقیقه یک متر مربع پوشال مورد نیاز می باشد. بنابراین: مساحت

وشال (متر مربع) = ظرفیت پنکه ÷ ۶/ ۴۵ یا ۷۳

ارتفاع پوشال (عرض پوشال) = مساحت پوشال÷عرض گلخانه (طول پوشال)

ج- محاسبه مقدار آب لازم

در هر دقیقه از هر متر پوشال کمینه ۲/۶ لیتر آب جریان می یابد (ضخامت پوشال حدود ۱۰ سانتی متر است). بنابراین :

قدرت پمپ آب (لیتر در دقیقه) = طول پوشال (عرض گلخانه) x 2/6

اندازه مخزن آب مورد نیاز (لیتر) = ۵ / ۳۰ x مساحت پوشال (مترمربع)

اندازه مخزن باید طوری باشد که ۵/ ۳۰ لیتر آب به ازای هر مترمربع از پوشال را فراهم کند. در یک روز گرم و خشک آب با سرعت ۴/۰ لیتر در دقیقه از هر مترمربع سطح پوشال تبخیر می شود، بنابراین باید این مقدار آب به تانک برگردانده شود.

۱- مشخصات پنکه

– محاسبه حجم گلخانه

حجم گلخانه (مترمکعب)= (عرض گلخانه × ارتفاع دیواره عرضی)+( عرض گلخانه ×  نصف ارتفاع قسمت مثلثی) × طول گلخانه = ( ۸/۹× ۸/۱)+(۸/۹× ۳۷/۱) × ۵/۳۰=۶/۹۴۷

پس پنکه باید بتواند ۶/۹۴۷ مترمکعب هوا را در دقیقه از گلخانه خارج کند.

با استفاده از روش دوم :

بیشینه ظرفیت پنکه (مترمکعب در دقیقه) = طول × عرض × ۳= ۵/۳۰× ۸/۹× ۳=۷/۸۹۶

بنابراین ظرفیت پنکه باید ۷/۸۹۶ مترمکعب هوا در دقیقه باشد. ملاحظه می شود که ظرفیت پنکه محاسبه شده با روش اول بیشتر از روش دوم است.
برخی متخصصین معتقدند که هوای موجود در قسمت بالایی گلخانه را نباید در محاسبات منظور کرد. این گفته در صورتی صحیح است که گلخانه دارای پرده محافظ داخلی باشد و در صورت نداشتن این پرده باید این حجم هوا را مد نظر قرار داد. چون هوای گرم قرار گرفته در قسمت بالایی گلخانه با هوای خنک مخلوط می شود و این امر فشاری را بر پنکه خارج کننده هوا تحمیل می کند، بنابراین بهتر است پنکه دارای ظرفیتی بیش از مقدار مورد نیاز باشد. وقتی نیاز به ظرفیت کامل پنکه نیست، بهتر است یک و یا چند عدد از پنکه ها دارای سرعت های متفاوت باشند.

۲- مشخصات پوشال

مساحت پوشال مورد نیاز (متر مربع) = ۶/۹۴۷ ÷ ۶/۴۵ = ۲۰ متر مربع

ارتفاع پوشال = مساحت پوشال÷ طول پوشال (عرض گلخانه) = ۲۰÷۱۰ = ۲ متر

۳- مشخصات پمپ

ظرفیت پمپ = طول پوشال × ۲/۶=۱۰×۲/۶=۶۲ لیتر در دقیقه
اندازه مخزن= مساحت پوشال×۵/۳۰=۲۰×۵/۳۰=۶۱۰ لیتر

۳- روش خنک کننده تبخیری کولر

در حقیقت کولر یک روش پوشال پنکه در مقیاس بسیار کوچک است. در کولر، سه طرف با پوشال پوشیده شده است. پمپ آب را از مخزن به لوله دارای نازل منتقل کرده و آب روی پوشال ریخته می شود. در سمت مقابل پوشال پنکه قرار دارد که باعث مکش هوا از بیرون به داخل پوشال می شود. در گلخانه های کوچک می توان از کولر جهت خنک کردن گلخانه استفاده کرد. اندازه کولر تبخیری باید ۵/۱-۱  برابر حجم گلخانه باشد.

۴- روش خنک کننده تبخیری مه (Cooling System Fog Evaporating or HighPressure Fog Cooling)

اساس آن همانند روش خنک کننده پوشال و پنکه است و تبخیر آب گرمای هوا را می گیرد. اجزای این روش عبارتند از: پمپ که فشار ۳-۴۰ / ۳ ۳کیلوگرم بر سانتی متر مربع ایجاد می کند، آب عاری از گل و لای جهت فعال کردن پمپ، سیستم کنترل جهت فعال کردن پمپ (تنظیم زمان روشن و خاموش کردن سیستم) و نازل که آب را با فشاری به میزان ۲۵/۲ لیتر در دقیقه وارد محیط گلخانه می کند.
یک دستگاه پمپ فشار ایجاد مه می کند (قطرات آب با اندازه میانگین کمتر از ۱۰ میکرون).
این قطرات در حین تبخیر شدن به حالت معلق در هوا باقی می مانند. مه در سراسر گلخانه پخش و باعث خنکی هوا می شود (گیاهان خشک باقی می مانند). تبخیر آب باعث جذب گرمای داخل گلخانه می شود. این سیستم ۵/۹۹ درصد آب را به صورت قطرات ۴۰ میکرون یا کوچک تر از ۱۰ میکرون تبدیل می کند. دستگاه دارای پمپی است که فشار ۳-۴۰/۳۳کیلوگرم بر سانتی متر مربع را به آب وارد می کند. آب با فشار ۳-۴۰/۳۳کیلوگرم بر سانتی متر مربع از نازل هایی که در ارتفاع ۳ متری بالای گیاهان قرار گرفته، خارج می شود. اگر عرض گلخانه تا ۱/۶ متر باشد یک لوله، اگر ۶/۶-۱۳/۷ متر باشد دو لوله و بالاخره در صورتی که عرض گلخانه ۱۳-۱۸ متر باشد، سه لوله و برای عرض بیش از ۱۸ متر ۴ لوله لازم است.
روش خنک کننده مه پاش فقط در گلخانه هایی که با دستگاه های تهویه خنک می شوند، مورد استفاده قرار می گیرد. نازل های مه پاش در سراسر گلخانه بر روی گیاهان استقرار می یابند. فاصله نازل ها باید ۵/ ۱ متر باشد. مه به طور متناوب خارج می شود و هوای وارد شده از طریق هواکش را خنک می کند. هم چنان که هوای مرطوب خنک شده و شروع به گرم شدن می کند و از هواکش ها خارج می شود، هوای بیشتری از خارج به داخل کشانده شده و توسط مه خنک می شود.
پنکه های هواکش (خارج کننده هوا) که در دیوار مقابل قرار دارند با ایجاد مکش، هوای خارج را از میان دریچه های تهویه باز وارد و سپس از میان مه به داخل می کشند. در این روش فقط حدود نصف ظرفیت پنکه هواکش روش پوشال و پنکه مورد استفاده قرار می گیرد (۵/۲-۱/۱ متر مکعب در دقیقه در هر مترمربع مساحت کف گلخانه).
کیفیت آب مورد استفاده در این روش دارای اهمیت فوق العاده ای است. ذرات شن و رس می توانند نازل های مه پاش را مسدود کنند. به همین دلیل لازم است فیلتری با قدرت جداکنندگی ذرات تا حد ۵ میکرون مورد استفاده قرار گیرد. بیکربنات کلسیم یا منیزیم باعث بستن نازل ها می شود و باید دستگاه سختی گیر آب نصب شود، وگرنه لایه ای از املاح روی برگ گیاهان تشکیل می شود. زمان سنج ۲۴ ساعته برای تعیین زمان عمل کردن دستگاه مورد نیاز است. زمان سنج ۳۰ ثانیه روشن و ۳۰ ثانیه خاموش می شود.
 از مزایای این روش می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • کاهش مصرف انرژی الکتریکی نسبت به روش پوشال و پنکه.
  • کنترل بهتر گرما در داخل گلخانه.
  • دماهای متوسط خنک تر در عرض گلخانه.
  • جایگزین مناسب برای روش میست.

گیاهان رشد کرده در روش مه با فشار بالا، حساس به رطوبت پایین و تنش رطوبتی هستند و حتی اگر چند ساعت آب قطع شود (در روزهای گرم) گیاهان به راحتی صدمه می بینند.

جهت دریافت خدمات و مشاوره رایگان با کارشناسان شرکت نیلوفرپلاستیک در تماس باشید.