گیاهان نیز مانند انسانها برای رشد و نمو به مواد غذایی نیاز دارند. فتوسنتز تامین کننده هیدرات کربن است و به علاوه لازم است عناصر معدنی خاصی از محیط ریشه جذب گیاه شود. جذب عناصر توسط ریشه اختصاصی نیست، به این معنی که وجود عناصر خاصی در گیاه دلیل بر ضروری بودن آن برای رشد و نمو نیست. گیاه قادر به تشخیص مواد جذب شده از خاک نیست، چون اگر چنین بود، علف کش ها را جذب نمی کرد. شرایط ضروری بودن عنصر این است که فقدان عنصر، رشد رویشی و زایشی را با مشکل مواجه کند، با به کار بردن عنصر، علایم کمبود برطرف شود و عنصر مستقیما در تغذیه گیاه نه در فعالیتهای شیمیایی یا میکروبیولوژیکی خاک یا محیط کشت موثر باشد. سلنیم و سیلیکون توسط گیاه جذب می شوند و گاهی جذب این عناصر آن قدر شدید است که خوکهایی که از این گیاهان تغذیه می کنند، در اثر مسمومیت می میرند.
برخی حشره کش ها که به خاک اضافه می شوند از طریق سیستم آوندی به تمام قسمت های گیاه منتقل و در اثر تغذیه حشره از شیره گیاه منجر به مرگ آن می شود.
نود درصد وزن گیاه را آب و ۹۰ درصد وزن ماده خشک را کربن، هیدروژن و اکسیژن تشکیل می دهد و ۱۰درصد باقیمانده را ۱۴ عنصر ضروری تشکیل می دهد (۱۲ عنصر شامل عناصر پرمصرف و کم مصرف و کلر و سدیم می باشند).

توزیع مواد معدنی در گیاه

اگر برگ در دمای ۵۰۰ درجه سانتی گراد به مدت ۴ ساعت قرار داده شود، مشخص می شود که ۹۵-۹۰  درصد برگ را آب تشکیل می دهد و دارای ۱۰-۵ درصد ماده خشک می باشد و ۲۵-۱ درصد وزن خشک گیاه را مواد معدنی تشکیل میدهند . میزان مواد معدنی بستگی به نوع گیاه، نوع اندام یا بافت و سن آن دارد. میزان مواد معدنی در بذر بیشتر از میوه و در ریشه کوچک، بیشتر از ریشه بزرگ می باشد. دی اکسید کربن خاک در ترکیب با آب تشکیل اسید کربنیک می دهد که باعث شکستن مواد آلی خاک، ذرات خاک و کودها می شود و باعث آزاد شدن یون ها و جذب آنها توسط ریشه می گردد.

ظرفیت تبادل کاتیونی خاک

ظرفیت تبادل کاتیونی به میزان بار منفی ذرات خاک مربوط می شود و بر حسب واحداکی والان بر ۱۰۰ سانتی مترمکعب خاک بیان می شود. چون غلظت اکثر عناصر غذایی در داخل ریشه بیشتر از محیط رشد است برای جذب مقادیر اضافی نیاز به انرژی است که از طریق شکستن قند حاصل می گردد. میزان تبادل کاتیونی رس بیشتر از مواد آلی است. آنیون ها به علت منفی بودن بار کلوییدهای خاک جذب نمی شوند، بنابراین یا باید توسط گیاه جذب شوند و یا از طریق آبشویی از دست روند. در خاکهای شنی شستشوی آنیون ها بسیار شدید است و باید مرتب کوددهی شود. اگر آنیون های زیادی در محلول خاک باشند، مجموع نمکهای قابل حل خاک (Total Soluble salts)
خیلی زیاد می شود و باید با آبشویی آنها را حذف کرد.

pH

بیانگر میزان اسیدی یا بازی بودن خاک است و برحسب لگاریتم عکس یون های هیدروژن بیان می شود.pH برابر ۶، ۱۰ برابر اسیدی تر از pH برابر ۷ است و pH برابر ۵، ۱۰ برابر اسیدی تر ازpHبرابر ۶ است. بنابراین اگر ۵/۴ کیلوگرم آهک برای افزایش pH از ۵ به ۶ لازم باشد، ۴۵کیلوگرم آهک برای افزایش pH از ۵ به ۷ لازم است. در pH های بالا و پایین، عناصر غذایی یا سایر مواد شیمیایی خاک ترکیب و از دسترس گیاه خارج می شوند. در pH خیلی اسیدی عناصرکم مصرف، آلومینیوم و آهن سه ظرفیتی ترکیب می شوند. در pH قلیایی عناصر کم مصرف، کربنات، کلر و سولفات ترکیب و غیر محلول می شوند.
pH مناسب کشت خاکی ۸/۶-۲/۶، کشت بدون خاک ۶-۴/۵ است. علل پایین بودن Ph برای کشت بدون خاک:

۱- مقدار آلومینیوم، منگنز و آهن بسیار کمتر از حدی است که بتواند در گیاه سوختگی ایجاد نماید و باعث تثبیت فسفر شود.

۲- برای افزایش pH و رساندن آن به حد لازم، به مقدار زیادی کلسیم و منیزیم نیاز است.

در pH اسیدی، آهن، منگنز، آلومینیم جذب و فسفر تثبیت می شود، اما جذب کلسیم، منیزیم،گوگرد و مولیبدن کاهش می یابد. در pH قلیایی جذب فسفر، آهن، منگنز، روی، مس و بر کاهش می یابد.
بستر کشت گلخانه (خزه ها و پوست کاج) دارای pH اسیدی است و باید سنگ آهک کشاورزی (دولومیت) به آن اضافه کرد. سنگ آهک معمولی فقط کلسیم دارد. اگر اندازه ذرات سنگ آهک کمتر از ۲۵/۰ میلی متر باشد، به سرعت در آب حل شده و باعث افزایش سریع pH میشود و اثر منفی دارد.

عناصر پرمصرف

نیتروژن

نیتروژن به صورت اوره، نیترات و آمونیوم مصرف می شود. نیتروژن در خاک کاملا متحرک است، بنابراین علایم کمبود آن در برگهای پیر مشاهده میشود. گیاهان جوان آمونیوم را بهتر از نیترات جذب می کنند (برنج تمامی نیتروژن خود را به صورت آمونیوم دریافت می کند)، مواد آلی در اثر تجزیه توسط میکروب ها و واکنش های شیمیایی باعث آزاد شدن نیتروژن می شوند. همچنین نیتروژن آمونیومی توسط باکتریهای نیتریفیکاسیون (نیتروزوموناس) تبدیل به نیتریت شده (نیتریت برای گیاه سمی است) و توسط باکتری نیتروباکتر تبدیل به نیترات می شود. نیتروژن جذب شده توسط گیاه به صورت آمید در می آید و آمید با اسید ترکیب شده و تولید اسید آمینه می کند. میزان نیتروژن در برگ گیاه داوودی ۶-۵ درصد (۶۰۰۰۰-۵۰۰۰۰ پی پی ام) می باشد.
تمام ۱۲ عنصر (به جز نیتروژن و پتاسیم) را در یک مرحله به بستر اضافه می کنند، ولی این دو عنصر به مدت طولانی در محیط رشد باقی نمی مانند که بتوان استفاده از آن را در یک مرحله توصیه کرد، مگر این که کودهای دیر حل شونده که به آرامی تجزیه می شوند، مصرف شوند. در غیر این صورت به طور ممتد و به صورت محلول در طول دوره رشد و نمو در اختیار گیاه گذاشته می شود.
ابتدا نیتروژن و پتاسیم را با غلظت کم ۲۵۰-۹۰ پی پی ام از هر یک در هر مرحله آبیاری مصرف می کنند (۳-۵/۱
گرم کود با ۲۰ درصد نیتروژن در لیتر). معمولا غلظت ۲۰۰ پی پی ام برای بسیاری از گیاهان مناسب است. سپس غلظت را هر ۱۵ روز یک بار افزایش می دهند: نیتروژن با غلظت ۲۴۰ پی پی ام و پتاسیم ۲۴۰ پی پی ام برای گیاهان حساس مانند بگونیا و تا ۷۲۰ پی پی ام(۶/۲-۳/۱ گرم کود با ۲۰ درصد نیتروژن در لیتر آب) برای گیاهانی مانند بنت القنسول مصرف می شود .
واکنش گیاهان به اوره و آمونیوم یکسان است. بهترین رشد با استفاده از مخلوط نیترات با آمونیوم یا نیترات با اوره حاصل میشود.
pHلازم برای فعالیت باکتریهای تبدیل کننده نیتروژن آمونیاکی به نیتراتی، در خاک کمی بالاتر از ۷ است و در خاکی که pH 7-6 است، جمعیت باکتری ها به اندازه کافی زیاد است تا میزان بیشتری آمونیوم و اوره مورد مصرف در نسبت کودی ۲۰-۲۰-۲۰ را تبدیل به نیترات کرده و کاهش دهند. در pH بیشتر از ۶ امکان تغییر شکل کودی و افزایش رشد جمعیت باکتریها در بسترهای بدون خاک وجود نداشته و باید نسبت کودی ۲۰-۱۰-۲۰ باشد که محتوی ۴۰ درصد نیتروژن آمونیاکی است. سوختگی آمونیاکی در زمستان بیشتر از تابستان است، زیرا در زمستان دمای محیط
ریشه کم است و فعالیت باکتری های نیترات ساز نیز کاهش می یابد و در نتیجه مقدار آمونیوم زیاد و باعث سوختگی می شود .
بیشینه نیتروژن نیتراتی قابل قبول در آب آشامیدنی در اروپا ۲۳ پی پی ام و در آمریکا ۴۵ پی پی ام می باشد . نیتروژن نیتراتی باعث افزایش pH و نیتروژن آمونیاکی باعث کاهش pHخاک می شوند. در تغذیه نیتروژنی به چند نکته باید توجه داشت .

نوع محصول

میزان نیتروژن در گل داوودی ۶-۵ درصد و در گل رز ۴-۳ درصد می باشد و گیاهان پیازی (لاله نرگس و سنبل) نیازی به نیتروژن اضافی ندارند، چون پیاز دارای نیتروژن کافی می باشد.

مرحله نمو گیاه

داننهال های جوان و ظریف و قلمه های ریشه دار شده باید با غلظت کم تغذیه شوند. اکثرگیاهان( به ویژه داوودی و میمون) در مراحل اولیه رشد نیاز به نیتروژن بیشتر دارند و با بالغ شدن و افزایش قدرت ساقه نیاز به نیتروژن کاهش می یابد.

فصل سال

وقتی شرایط رشد مهیا است، شکل آمونیومی بهتر است چون در اثر دمای بالای خاک آمونیوم تبدیل به نیتریت و در نهایت تبدیل به نیترات شده و جذب گیاه میشود. در اواخر پاییز – زمستان و اوایل بهار دمای خاک پایین است و میزان تبدیل آمونیوم به نیترات خیلی کم است، بنابراین باید کود نیتراتی مصرف شود. نیترات شکل بهتر قابل جذب توسط گیاه است.

فسفر

به صورت ارتوفسفات اولیه (H2PO4)، ارتوفسفات ثانویه ( PO4) و فسفر الى جذب گیاه میشود. اکثر فسفر به صورت ارتو فسفات اولیه جذب گیاه می شود. فسفر در گیاه نسبتا متحرک است. نسبت نیتروژن به فسفر در گیاهان زینتی ۱:۱۸-۲۰ باشد . کمبود فسفر باعث ارغوانی شدن برگ می شود. فسفر و آهن به صورت آنتاگونیست عمل می کنند به این ترتیب که افزایش فسفر باعث کمبود آهن و زیادی آهن باعث کمبود فسفر می شود.

پتاسیم

اکثر خاکها دارای مقدار زیادی پتاسیم هستند، اما تنها مقدار کمی از آنها به راحتی جذب گیاه میشود. در بیشتر مواقع کود پتاسیم در حد مصرف لوکس است. سدیم و لیتیم تا حدی جایگزین پتاسیم میشوند. پتاسیم در گیاه متحرک است، بنابراین مقدار آن در بافت جوان فعال بیشتر از بافت پیر است. مقدار پتاسیم در گیاه بیشتر از همه عناصر یک ظرفیتی است. میزان آن در گل داوودی ۶-۵ درصد (۶۰۰۰۰-۵۰۰۰۰ پی پی ام). در میخک ۹ درصد (۹۰۰۰۰۰ پی پی ام) و درگل رز ۳-۲ درصد (۳۰۰۰۰-۲۰۰۰۰ پی پی ام) می باشد .

کلسیم

کلسیم به صورت پکتات کلسیم در لایه میانی دیواره سلولی برگ وجود دارد. سفتی گیاه به خاطر وجود کلسیم است. گیاه زینتی دیفن باخیا دارای کریستال کلسیم است. اگر برگ این گیاه جویده شود اکسالات وارد بافت زبان و گلو شده و باعث تورم همیشگی و احتمالا خفگی میشود. کلسیم در گیاه غیر متحرک است و علایم کمبود در برگهای جوان دیده می شود. کمبود کلسیم باعث نمو جوانه جانبی و در نتیجه توقف نمو جوانه انتهایی می شود. برگ میخک در اثر کمبود کلسیم به صورت زاویه ۹۰ درجه درمی آید (Dieback). میزان کلسیم در گل داودی ۶-۱ درصد

(۱۰۰۰۰۰-۶۰۰۰۰ پی پی ام) می باشد . اگر مقدار کلسیم کمتر از ۱ درصد باشد، رشد طبیعی گیاه کاهش می یابد.

منیزیم

منیزیم از عناصر متحرک در گیاه است و کمبود آن باعث کلروز بین رگبرگی در برگهای پیر میشود و در صورت کمبود شدید، کل برگ زرد کم رنگ شده و در نهایت قهوه ای و از بین می رود. در گل داوودی افزایش پتاسیم باعث کمبود منیزیم می شود، بنابراین پتاسیم از جذب منیزیم جلوگیری می کند. در این صورت فقط با کاهش پتاسیم کمبود منیزیم رفع می شود نه با افزودن سولفات منیزیم. میزان آن در گل داودی ۳/۱-۰ درصد وزن خشک (۱۰۰۰۰-۳۰۰۰ پی پی ام) می باشد . اگر میزان منیزیم در گیاه به ۳/۰ درصد برسد، منجر به کاهش رشد گیاه میشود.

گوگرد

گوگرد به صورت سولفات از خاک و دی اکسید گوگرد از هوا جذب می شود. علائم کمبود آن شبیه کمبود نیتروژن است.

عناصر کم مصرف

عناصر کم مصرف به صورت محلول در آب آبیاری و یا محلول پاشی و یا مخلوط با عناصر پر مصرف به صورت سرک پس از کاشت و سبزشدن گیاه در طول دوره رشد مصرف می شود. عناصرکم مصرف در بستر بدون خاک بیشتر از بستر خاکی مورد نیاز است و معمولا کمبود آنها بیشتر مشاهده می شود.

سدیم و کلر در بستر کاشت و در محیط ریشه و یا از طریق مصرف کودهای دیگر تامین و یا هنگام آبیاری همراه آب وارد محیط ریشه میشود. تنها گل میخک به مصرف مستقیم و خیلی کم سدیم نیاز دارد.

آهن

شکل فعال آهن در گیاه به صورت آهن دو ظرفیتی است. آهن سه ظرفیتی در بافت های گیاه نگهداری و برای گیاه قابل استفاده نیست. حتی در صورت فراهم بودن آهن سه ظرفیتی علایم کمبود آهن مشاهده میشود. آهن در گیاه غیرمتحرک است و علایم کمبود آن به صورت کلروز بین رگبرگی در برگهای جوان دیده میشود. افزایش آهک
و کلسیم باعث کمبود آهن می شود، چون آهن در خاک های اسیدی در دسترس گیاه قرار می گیرد افزودن موادی با بنیان اسیدی باعث رفع کمبود آهن می شود. آهن به صورت کلات آهن (مانند سکوسترن) مصرف می گردد. میزان آن در برگ گیاه داودی ۴۰۰-۱۰۰ پی پی ام می باشد ، کلاتها معمولا تثیبت نمی شوند و اهمیت آنها به خاطر دیر
آزادشدن و تدریجی بودن روند تجزیه و جذب آب است. کلات ها به دو روش جذب می شوند.

– کلات توسط گیاه جذب شده و در داخل گیاه عناصر کم مصرف آزاد می شوند.
– عناصر کم مصرف از کلات آزاد شده و جذب گیاه می شود (سرعت کمتر از حالت اول است).

بر

بر در گیاه غیر متحرک است و علایم کمبود به صورت عدم رشد مریستم انتهایی شاخه و ریشه و تشکیل تعداد زیادی شاخه جانبی در قسمت بالایی ساقه (Witches Broom) در گل رز، داودی و گل میمون ظاهر می شود. افزایش پتاسیم در گل میخک باعث کمبود بر میشود. میزان آن در برگ گل داودی ۱۰۰-۲۵ پی پی ام می باشد ، غلظت بیش از ۱۰۰ پی پی ام باعث سوختگی لبه برگ می شود. علایم مسمومیت ابتدا در برگهای پیر و سپس به ساقه سرایت می کند.

منگنز

منگنز به صورت یون دو ظرفیتی جذب گیاه می شود. در گیاه غیر متحرک است و علایم کمبود آن که شبیه کمبود آهن است در برگهای جوان دیده می شود. منگنز مستقیما از طریق برگ جذب گیاه می شود. افزایش میزان بر باعث کمبود آهن در گیاه می گردد. میزان آن در گل داودی ۵۰۰-۲۵۰ پی پی ام می باشد . بارندگی زیاد باعث کاهش اکسیژن و تبدیل منگنز ذخیره شده در خاک به شکل قابل استفاده و سوختگی ناشی از مسمومیت منگنز می شود. راه حل آن زه کشی بستر و تهویه مطلوب است.

مس

مس به صورت یون دو ظرفیتی جذب می شود. علایم کمبود آن شبیه کمبود بر است.خاک های هوموسی و پیتی دارای کمبود مس هستند. میزان آن در گل داودی ۵۰-۲۰ پی پی ام می باشد.

روی

روی به صورت یون دو ظرفیتی جذب می شود. قارچ کش ها دارای عنصر روی هستند. کمبود آن باعث توقف رشد و عدم تشکیل بذر می شود. کمبود آن باعث نوعی کلروز خاص به نام Mottle Leafدر هلو و مرکبات می شود. میزان آن در برگ گل داودی ۵۰-۲۰ پی پی ام میباشد .

مولیبدن

مولیبدن در گیاه متحرک است، اولین علایم کمبود آن شبیه کمبود نیتروژن است و برگهای پایینی گیاه رنگ سبز خود را از دست می دهند. در گیاهی که با کمبود مولیبدن نیترات به خوبی جذب نمی شود، حتی اگر مقدار زیادی از آن در خاک وجود داشته باشد، pH بزرگتر یا مساوی ۶ مناسب جذب مولیبدن از خاک است. در pH کمتر از ۶ مولیبدن توسط کلویید خاک تثبیت می شود و برای گیاه قابل استفاده نیست.

کلر

به صورت یون کلرید جذب گیاه می شود. علائم کمبود آن سوختگی نوک با کنار برگ (Scorching)، پژمردگی، کلروز و برنزه شدن برگ های پیر و زردی زودتر از بلوغ و ریزش برگ است و باعث کاهش اندازه برگ و کند شدن رشد می شود. یون کلرید باعث آلودگی آب نهرها می شود، نمک طعام و کلرید پتاسیم مورد استفاده برای ذوب برف خیابان ها باعث آلودگی آبهای زیرزمینی می شوند.

سایر عناصر

شامل آلومینیم، سدیم و سیلیسیم است که به مقدار زیاد در بافت برگ دیده می شود. سدیم بیش از ۱۰۰۰۰ پی پی ام در بافت برگ میخک باعث عدم بازشدن جوانه گل می شود. در آزالیا میزان۶۰۰۰ پی پی ام سدیم باعث سوختگی برگ و کاهش رشد می گردد .
بیشترین میزان آلومینیم در ریشه وجود دارد. گیاهان کاشته شده در خاک های اسیدی دارای میزان آلومینیم بیشتری نسبت به خاک های قلیایی هستند. آلومینیم در pH پایین در دسترس گیاه قرار می گیرد. در هورتانسیا رنگ گل وابسته به مقدار آلومینیم آزاد در خاک است. آلومینیوم کافی باعث آبی شدن رنگ گل و کمبود آن باعث صورتی یا قرمز شدن رنگ گل می شود. گل کاران با کوددهی فسفر، قابلیت دسترسی به آلومینیم آزاد خاک را کنترل می کنند. فسفر یون آلومینیم را در بر گرفته و از جذب آن توسط گیاه جلوگیری می کند.
کاه غلات دارای سیلیسیم است. به استثنای اکسیژن، میزان سیلیسیم خاک نسبت به سایر عناصر بیشتر است. سیلیسیم بر ظرفیت تبادل کاتیونی خاک اثر می گذارد و زیادی سیلیسیم باعث افزایش این ظرفیت شده و در نهایت منجر به باروری خاک می شود. فلور به میزان ۴-۳ پی پی ام در آب وجود دارد. در برخی شهرها ا پی پی ام فلور را به آب اضافه می کنند. گیاهان خانواده لیلیاسه بسیار حساس به این عنصر بوده و در ۲۵/۰ پی پی ام نوک برگ آن دچار سوختگی می شود . در pH5 /6-6، یون فلور توسط کلسیم نگهداشته شده و قابل جذب گیاه نیست. کارخانه های تولید کود سوپرفسفات تولید مقدار زیادی فلور در هوا می کنند که باعث آلودگی هوا می شود.

مصرف کودها به صورت محلول

کودهای مورد مصرف باید ۱۰۰ درصد در آب سرد محلول باشند. اکثر کودها در آب گرم قابل حل هستند، می توان کودهای جامد را در آب حل کرده، ۲۴ ساعت آن را نگهداری کرد تا مواد غیر ضروری آن ته نشین شود آنگاه محلول صاف و بدون رسوب مصرف می شود. جدول ۱-۱۰ حلالیت کودهای شیمیایی مختلف را نشان می دهد .

حلالیت کودهای شیمیایی مختلف
آب گرم گرم در لیتر آب سرد گرم در لیتر نام کود
۶۰ ۶۵۱/۶ ۲۰ ۹۷/۴ آمونیوم
۱۰۰ ۸۷۱۱ ۰/۵ ۱۱۸۳/۴ نیترات آمونیوم
۱۰۰ ۱۰۳۳/۶ ۰/۵ ۷۰۴/۱ سولفات آمونیوم
۱۰۰ ۳۸۹/۵ ۰/۵ ۱۹/۵ اسید بوریک
۳۰ ۶۵۹۸/۸ ۰/۵ ۲۶۵۸/۹ نیترات کلسیم
غیر قابل حل سولفات کلسیم
۷۱ ۱۰۳۶/۶ ۰ ۴۲۶/۹ فسفات دی آمونیوم
غیر قابل حل فسفات دی کلسیم
۴۰ ۹۰۶/۳ ۲۰ ۷۰۴/۱ سولفات منیزیم
۷۱ ۶۹۶/۶ ۴/۴ ۵۱۶/۸ سولفات منگنز
۱۰۰ ۱۷۳۰/۲ ۰/۵ ۲۲۴/۷ فسفات مونوآمونیوم
غیر قابل حل فسفات مونو کلسیم
۱۰۰ ۶۵۱/۸ ۰/۵ ۲۷۷/۱ کلرید پتاسیم
۱۰۰ ۲۴۷۱/۷ ۰/۵ ۱۳۴/۸ نیترات پتاسیم
۱۰۰ ۲۳۹/۷ ۰/۵ ۶۷/۴ سولفات پتاسیم
۲۴ ۱۱۹۰/۹ اوره

شاخص شوری

اصولا کودها حاوی نمک هستند و وقتی به خاک اضافه می شوند میزان نمک خاک را افزایش می دهند. انتخاب کود مناسب کمک می کند تا غلظت نمک خاک در حد پایین حفظ شود. منظور از شاخص شوری اثری است که کودهای مختلف روی میزان شوری خاک دارند. شاخص شوری نیترات سدیم را ۱۰۰ در نظر می گیرند و شاخص شوری سایر کودها را بر اساس آن رتبه بندی می کنند. اگر آزمایش خاک نشان دهد که باید به خاک نیتروژن اضافه شود و قرار باشد ۴۵۰ گرم نیترات سدیم با ۱۶ درصد نیتروژن و شاخص شوری ۱۰۰ به ۲۸/۹ مترمربع اضافه شود می توان از کودهای مختلف برای افزایش نیتروژن خاک استفاده کرد. می توان ۴۵۰ گرم کود نیترات کلسیم با ۵/۱۵ درصد نیتروژن و با شاخص شوری ۵۳، ۲۳۰ گرم نیترات آمونیوم ۵/۳۳ درصد با شاخص ۵/۵۲، ۱۷۶۰ گرم سولفات آمونیوم ۲۰ درصد با شاخص شوری ۲/۵۵ را استفاده نمود. در میان کودهای ذکر شده انتخاب کودی با شاخص شوری کمتر نسبت به نتیترات سدیم با شاخص شوری۱۰۰در اولویت قرار دارد.چنین استنباطی در مورد انتخاب سایر کودها می تواند مفید باشد.جدول ۱۰-۲ شاخص شوری کودهای مختلف را نشان می دهد.

شاخص شوری* کودهای مختلف( وقتی به میزان مساوی مصرف شوند)
شاخص شوری نام کود
۱۱۶ کلرید پتاسیم( ۶۰ درصد اکسید پتاسیم )
۱۰۹ کلرید پتاسیم( ۵۰ درصد اکسید پتاسیم )
۱۰۵ نیترات آمونیوم
۱۰۰ نیترات سدیم
۷۵ اوره
۷۴ نیترات پتاسیم
۶۹ فسفات آمونیوم
۵۳ نیترات کلسیم
۴۷ آمونیوم
۴۶ سولفات پتاسیم
۳۴ فسفات دی آمونیوم
۳۱ سیانامید کلسیم
۳۰ فسفات مونوآمونیوم
۱۰ سوپر فسفات غلیظ شده(سوپر فسفات تریپل)
۸ سوپر فسفات معمولی
۸ گچ
۵ کربنات کلسیم( سنگ آهک)
۲ منیزیم
۰ متافسفات کلسیم

*نیترات سدیم با شاخص ۱۰۰ به عنوان عدد پایه درنظر گرفته شده است.

تعیین نیاز غذایی گیاهان

دو روش برای تشخیص نیاز غذایی گیاهان وجود دارد که عبارتند از آزمایش خاک و آزمایش بافت گیاه (شاخساره).

آزمایش خاک

برای آزمایش خاک باید نمونه هایی از جاهای مختلف بستر کشت یا از گلدان های مختلف گرفته شود. باید اسانتی متر از خاک سطح الأرض را کنار زد (به علت تجمع املاح در اثر تبخیر و عدم فعالیت ریشه در این منطقه). کمینه از ۱۰ قسمت نمونه برداری و پس از مخلوط کردن آنها در مجموع یک نمونه ۵۰۰ سانتی مترمکعبی آماده، باهم مخلوط، خشک، غربال شده و به آزمایشگاه منتقل می شود. قبل از انتقال نمونه ها به آزمایشگاه باید آنها را خشک و بدون تاخیر منتقل نمود.
معمولا نیتروژن نیتراتی و آمونیومی، فسفر، پتاسیم، کلسیم، منیزیم، pH و EC خاک تعیین می شود. با توجه به این که آزمایشگاه های مختلف روشهای مختلفی را برای تعیین عناصر به کار می برند، مقایسه نتایج آزمایشگاه های مختلف چندان صحیح نمی باشد. نتایج آزمایش خاک نشان دهنده میزان عناصر موجود در خاک می باشد. این که گیاه حاوی این عناصر غذایی باشد یا خیر به عوامل دیگری از جمله بر همکنش عناصر باهم بستگی دارد. ممکن است به رغم وجود عنصری به مقدار کافی در گیاه، علایم کمبود آن مشاهده شود. در جدول ۳-۱۰ دستورالعمل عمومی تفسیر نتایج آزمون خاک در محصولات گلخانه ای آورده شده است (۴).

آزمایش بافت گیاه (شاخساره)

در این روش از برگ یا سایر قسمت های گیاه برای تعیین میزان عناصر غذایی موجود در گیاه استفاده می شود. این روش بسیار پیچیده تر از آزمایش خاک است. بهتر است از برگ های بالغ و کاملا توسعه یافته استفاده شود. در تجزیه برگ، عناصر پرمصرف (نیتروژن، فسفر، پتاسیم، کلسیم و منیزیم) به صورت درصد و عناصر کم مصرف (منگنز، روی، مس، آهن، بر آلومینیم و سدیم) بر اساس قسمت در میلیون بیان می شوند. تجزیه برگ تنها مواد غذایی جذب شده توسط گیاه را درست قبل از نمونه گیری نشان می دهد و نشانگر مواد غذایی ذخیره خاک و مواد جامد قابل حل خاک نیست. مزیت تجزیه بافت برگ نسبت به آزمایش خاک این است که کمبودهای بسیار کم عناصر غذایی را که ممکن است علایم آن چند ماه بعد ظاهر شود، نشان می دهد. مثلا کمبود بر در گیاه میخک دو
ماه قبل از ظهور علایم قابل تشخیص است. بنابراین قبل از این که گیاه علایم کمبود را نشان دهد، کودپاشی انجام و کمبود عنصر غذایی برطرف می شود.
اطلاعات و آشنایی و تشخیص افراد از تغییرات حاصله در گلخانه در تشخیص کمبودها مهم است. فرد ماهر از نقاط مشکوک ( دارای عارضه) نمونه برداری می کند. بهترین روش استفاده از هر دو تجزیه (آزمایش خاک و بافت برگ) می باشد.

دستورالعمل عمومی تفسیر نتایج آزمون خاک در محصولات گلخانه ای
گروه بندی توصیفی واحد عامل
خیلی زیاد زیاد مناسب قابل قبول کم
بیشتر از۵ ۵-۳/۵ ۲-۳/۵ ۰/۷۵-۲ ۰-۰/۷۵ دسی زیمنس بر متر هدایت الکتریکی
بیشتر از۳۰۰ ۲۰۰-۲۹۹ ۱۰۰-۱۹۹ ۴۰-۹۹ ۰-۳۹ میلیگرم بر لیتر نیترات
بیشتر از۱۹ ۱۱-۱۸ ۶-۹ ۳-۵ ۰-۲ میلیگرم بر لیتر فسفر
بیشتر از۳۵۰ ۲۵۰-۳۴۹ ۱۵۰-۲۴۹ ۶۰-۱۴۹ ۰-۵۹ میلیگرم بر لیتر پتاسیم
بیشتر از۲۰۰ ۸۰-۱۹۹ ۰-۷۹ میلیگرم بر لیتر کلسیم
بیشتر از۷۰ ۳۰-۶۹ ۰-۲۹ میلیگرم بر لیتر منیزیم

مجموع نمک های قابل حل (Total Soluble Salts or TSS)

نمکهای قابل حل ترکیبات شیمیایی هستند که در محلول خاک حل میشوند و ممکن است برای گیاه مفید یا مضر باشند. اثر کودهای مختلف، با مقدار مصرف یکسان، بر میزان نمکهای خاک بستگی به شاخص شوری آنها دارد که قبلا به آن اشاره شد.
آبی که برای آبیاری گیاهان در گلخانه استفاده می شود، باعث افزایش میزان شوری خاک میشود. کودهایی که به خاک داده میشوند باعث افزایش میزان شوری خاک می شوند. همچنین زهکشی نامناسب خاک نیز موجب تجمع نمکها در خاک می شود. ممکن است پاستوریزه کردن خاک با مواد شیمیایی یا بخار باعث افزایش غلظت نمکهای قابل حل خاک شود.
میکروارگانیسم های زنده خاک دارای نیتروژن به شکل پروتیین هستند و در اثر فرآیند پاستوریزاسیون از بین می روند و نیتروژن آنها به شکل آمونیوم وارد خاک شده و غلظت آمونیوم خاک افزایش می یابد. از طرف دیگر در اثر بخاردهی جمعیت باکتری های آمونیاک ساز و نیترات سازکاهش می یابند و مجددا جمعیت باکتری های آمونیاک ساز افزایش می یابد، ولی جمعیت باکتری های نیترات ساز به موازات آن افزایش نمی یابد، در نتیجه میزان آمونیوم خاک افزایش پیدا می کند. قبل از استفاده از چنین خاکی باید با آبیاری سنگین اقدام به شستشوی آمونیوم اضافی از خاک نمود. معمولا ۸/۸-۲۰۳/۱۲۲  لیتر آب در هر مترمربع بستر باید استفاده کرد . اولین آبیاری باعث حل شدن نمکها و دومین آبیاری باعث خارج کردن نمکها از خاک می شود.

صدمه شوری به گیاهان

میزان غلظت املاح موجود در محلول خاک و سلول های ریشه تعیین کننده انتقال مواد از محلول خاک به داخل گیاه است و جریان آب به طرف غلظت بیشتر املاح بوده که معمولا میزان آن در محیط خاک بیشتر از سلولهای ریشه بوده و از این جهت جریان مواد از محیط ریشه به داخل سلول های گیاه می باشد.
معمولا صدمه شوری اسمزی است. در اثر افزایش غلظت نمک در محیط ریشه آب از سلول های ریشه به محیط ریشه کشیده میشود. در نتیجه محتوای سلول به خارج از آن منتقل شده و گیاه دچار پلاسمولیز می شود. وقتی پلاسمولیز در تعداد زیادی از سلولهای گیاه و خشکی فیزیولوژیکی اتفاق می افتد و سلولهای ریشه دچار کم آبی شدید می شوند و در نهایت گیاه از بین می رود. با افزایش میزان شوری علایم نمایان تر می شوند. در گل میمون کلروز بین رگبرگی اتفاق می افتد. در تعدادی از گیاهان برگهای پایینی قهوه ای می شوند. گیاهان جوان و قلمه ها
فوق العاده حساس به غلظت بالای نمک هستند.

روش های کاهش نمک بستر محیط ریشه

برای کاهش میزان شوری خاک باید کودهای شیمیایی را به مقدار مناسب مصرف کرد. اگر غلظت نمک به حدی برسد که باعث کاهش رشد شود، باید خاک را شستشو داد تا نمک اضافی از خاک خارج شود. میزان آب مورد نیاز ۸/۲۰۳-۸/۱۲۲ لیتر آب در هر مترمربع بستر می باشد.
پس از ۳۰ دقیقه دومین آبیاری باید انجام شود تا نمک ها از خاک خارج شوند. اگر میزان نمک خاک خیلی زیاد باشد، سومین یا چهارمین آبیاری نیز مورد نیاز می باشد. زه کشی مناسب خاک باعث خروج نمکها از خاک می شود. شستشوی خاک با آب فقط در خاکی که دارای مواد آلی کافی باشد،توصیه می شود.
مقدار زیادی از نمک خاک پس از برداشت از خاک خارج می شود. ابتدا خاک خشک و همزمان با تبخیر آب، نمکها به قسمت سطحی خاک منتقل شده و پس از خشک شدن ۶۰ سانتی متر بالایی خاک، نمک حذف شده و با خاک جدید جایگزین می شود.
زهکشی مناسب باعث کنترل غلظت نمک می شود. برای بهبود زه کشی می توان به بستر ورمیکولیت، پیت خزه، شن و ماسه اضافه کرد. در خاک های بسیار سنگین می توان با اضافه کردن گچ زه کشی خاک را بهبود بخشید. اگرچه گچ یا سولفات کلسیم باعث افزایش میزان نمک خاک می شوند، اما یون کلسیم مانند سیمان عمل کرده و باعث تشکیل خاکدانه بزرگتر می شود که منجر به بهبود زهکشی خاک می شود. استفاده ممتد از نیترات سدیم باعث از بین رفتن کلوییدهای خاک شده و خاصیت زه کشی خاک رسی کاهش می یابد.
به طور خلاصه میزان نمکهای قابل حل خاک می تواند توسط آبیاری کافی و استفاده از محیط های کشت با زهکشی مناسب کنترل شود.

کود آبیاری ( Fertigation)

مصرف کود همراه آب آبیاری را کود آبیاری گویند. در این روش کارآیی مصرف کود به دلیل مصرف یکنواخت مواد غذایی در محدوده توسعه ریشه گیاه، کاربرد دقیق مواد غذایی مطابق با نیاز گیاه، کاهش تلفات کود به صورت آبشویی، استفاده مناسب از محلول کودی مخلوط و آماده دارای عناصر کم مصرف و تنظیم و پایش آسان تر مصرف کودها افزایش می یابد .
کارآیی روش کود آبیاری بستگی به حلالیت کودها در آب آبیاری بستگی دارد. نوع کود بر اساس هزینه، میزان حلالیت، قابلیت اختلاط با سایر کودها، درصد خلوص، درصد و فرم یون، قابلیت تامین چند عنصر غذایی، کیفیت آب آبیاری و سهولت مصرف کود انتخاب می شود. جدول ۱-۱۰  میزان حلالیت کودهای شیمیایی مختلف نشان می دهد. حلالیت کودهای شیمیایی از ۴/۱۱۸۳ گرم نیترات آمونیوم تا حداقل ۲۰ گرم سوپر فسفات معمولی در یک لیتر آب سرد متغیر می باشد.حلالیت کودها به دما بستگی دارد و استفاده از آب گرم برای حل کردن، زمان حل شدن را کاهش می دهد.
عناصر غذایی از طریق کودهای شیمیایی مختلف تامین می شوند و در جدول ۴-۱۰ کودهای شیمیایی مورد استفاده در کشتهای گلخانه ای و درصد عناصر غذایی موجود در آنها نشان داده شده است .
همه کودهای شیمیایی قابل اختلاط نیستند. مثلا وجود سولفات آمونیوم و کلرید پتاسیم در یک تانک کود، باعث تشکیل رسوب سولفات پتاسیم می شود. اغلب فسفر با کلسیم و منیزیم با غلظت بالا، تشکیل رسوب می دهد. در جدول ۵-۱۰ سازگاری کودهای شیمیایی مختلف آورده شده است.
نیاز غذایی سبزیهای میوه ای مانند گوجه فرنگی، فلفل، بادنجان و توت فرنگی در دوره گلدهی به برخی عناصر افزایش می یابد و در مرحله تولید و رسیدن میوه به پتاسیم بیشتر از نیتروژن (که سبب افزایش طول دوره رویشی میشود) و فسفر (که سبب سفت شدن و کاهش آب میوه می شود) نیاز دارند، سبزیهای برگی در کل فصل رشد به نیتروژن نیاز دارند. مصرف متعادل کودها بسیار ضروری است. معمولا نیتروژن و پتاسیم به مقدار مساوی مصرف می شوند. نسبت مناسب نیتروژن به فسفر از ۲ به ۱ تا ۴ به ۱ متغیر است. معمولا نسبت کودی (N-P2O5-K2O)2:1:2
برای اکثر محصولات گلخانه ای مناسب می باشد .
کیفیت آب آبیاری در سیستم کود آبیاری بسیار مهم است. pH مناسب آب آبیاری ۶/۸-۵/۵ می باشد. جذب عناصر غذایی کم مصرف در pH بیشتر از ۵/۶ کاهش می یابد و در pH کمتر از ۶/۵  اثر سمیت برخی عناصر کم مصرف رخ می دهد. کلسیم، منیزیم و بی کربنات در pH قلیایی با تشکیل رسوب سبب کاهش غلظت عناصر غذایی از جمله فسفر، کلسیم و منیزیم موجود در محلول کودی شده و موجب گرفتگی اجزای سیستم آبیاری می شوند .
اگر pH آب آبیاری بیش از ۲/۶ باشد، با افزودن اسیدهایی چون اسید فسفریک و اسید نیتریک باید pH آن را تنظیم نمود. برای تعیین مقدار اسید مورد نیاز می توان به یک حجم معین، مثلا ۲۰ لیتر از آب آبیاری، بتدریج و متناوب یک میلی لیتر اسید اضافه نمود و در هر نوبت Ph اندازه گیری شود تا حجم اسید مورد نیاز مشخص شود. با جمع حجم اسید مصرف شده و مقایسه حجم تانک کود ۲۰ لیتری، میزان اسید مورد نیاز تانک کود اصلی بدست می آید. با توجه به مقدار خروج محلول کود توسط تزریق کننده، فواصل زمانی و تعداد دفعات مصرف اسید تعیین می شود، بامصرف اسید و کاهش pH به ۵/۴ میتوان گرفتگی لوله های آبیاری را بر طرف نمود.
درصورتی که pH آب آبیاری کمتر از ۵/۵ باشد، از هیدروکسید پتاسیم استفاده می شود، تعیین حجم مورد نیاز هیدروکسید پتاسیم مشابه روش تعیین حجم اسید مورد نیاز برای کاهش pHمی باشد .اولین مرحله در روش کود آبیاری، حل کردن کودهای شیمیایی در آب است. نمکهایی مانند نیترات آمونیوم، نیترات پتاسیم، کلرید پتاسیم، اوره، مونوفسفات آمونیوم و مونوفسفات پتاسیم براحتی در آب حل می شوند. اگر pH آب آبیاری قلیایی باشد، یونهای کلسیم و منیزیم با بی کربناتو غلظت کلسیم و منیزیم در محلول کود کاهش می یابد. کلسیم و بی کربنات با سولفات تشکیل رسوب سولفات کلسیم می دهد.
نسبت یون نیترات به آمونیوم در آب آبیاری در خاکهایی با بافت سبک و بستر های کشت بدون خاک برpH محیط ریشه گیاه موثر است.جذب یون نیترات به دلیل خروج یون هیدروکسید از ریشه گیاه باعث افزایش PHبستر کشت می شود .بر اساس تحقیقات انجام شده مصرف نیتروژن به صورت ترکیبی از ۸۰ درصد نیترات و ۲۰ درصد آمونیوم در تنظیم pH موثر است
هنگامی که pH بستر کشت بیشتر از ۷ باشد، قابلیت حل فسفر و عناصر کم مصرف کاهش می یابد. در pH خیلی اسیدی با حضور یونهایی مانند منگنز و آلومینیوم در بستر کاشت، حلالیت عناصر کم مصرف تا حد مسمومیت افزایش می یابد .
یونها می توانند با هم رقابت کرده و جذب یکدیگر را تحت تاثیر قرار دهند. یونهای کلرید ونیترات جذب یکدیگر را کاهش می دهند. بنابراین شرایط شور استفاده از نیترات می تواند باکاهش جذب کلرید از صدمه ناشی از مسمومیت آن بکاهد و با افزایش غلظت منیزیم سبب کاهش جذب کلسیم می شود. نسبت مناسب کلسیم به منیزیم ۳ یا ۵ به ۱ می باشد.
در روش کود آبیاری امکان گرفتگی قطره چکانها و فیلترها در اثر رسوب بی کربنات وجود دارد.غلظت بی کربنات بیشتر از ۶۰-۳۰ میلیگرم در لیتر، باعث افزایش pH و تشکیل رسوب کربنات کلسیم و کربنات منیزیم می شود. برای رفع این مشکل باید pH آب را با مصرف اسید فسفریک،اسید نیتریک و اسید سولفوریک در حدود ۶/۶-۵ تنظیم نمود .
به طور کلی حل کردن کودهای شیمیایی در آب باعث افزایش هدایت الکتریکی محلول کودآبیاری می شود و مصرف آن برای گیاهان حساس به شوری مناسب نمی باشد. هنگامی که هدایت الکتریکی آب آبیاری بیش از ۲ دسی زیمنس بر متر باشد، باید مقادیر نیترون و پتاسیم مصرفی را درهر نوبت کاهش داد و تعداد دفعات کوددهی افزایش یابد
برخی کودها را نمی توان با یکدیگر مخلوط نمود. مثلا مخلوط کردن سولفات آمونیوم و کلرید پتاسیم در یک تانک، باعث تشکیل رسوب سولفات پتاسیم و کاهش حلالیت مخلوط حاصل می شود.به طور کلی نیترات کلسیم را نباید با ترکیبات فسفات و سولفات با هم مخلوط کرد. همچنین سولفات منیزیم را نباید با مونوفسفات آمونیوم و اسید فسفریک را نباید با سولفاتهای آهن، روی،مس و منگنز با هم مخلوط کرد. بنابراین در روش کود آبیاری باید دو تانک تهیه شود و در تانک اول کلسیم و منیزیم و عناصر کم مصرف و در تانگ دوم فسفر و سولفات مخلوط شوند .
در روش کود آبیاری اندازه گیری هدایت الکتریکی زه آب بسیار مهم است و کاهش هدایت الکتریکی زه آب نسبت به آب آبیاری نشان دهنده جذب بخش زیادی از عناصر غذایی محلول درآب توسط گیاه و یا باقی ماندن بخشی از نمکهای محلول در محیط ریشه گیاهان می باشد. اگر تفاوت هدایت الکتریکی زه آب خروجی و محلول آبیاری ورودی بیشتر از ۴/۰ تا ۵/۰ دسی زیمنس بر مترباشد، ممکن است نیاز به آبشویی محیط ریشه گیاهان باشد .
میزان pH محلول کود در این روش باید حدود ۶ باشد و چنانچه pH زه آب بیشتر از ۵/۸ باشد، نشان دهنده قلیایی بودن محیط ریشه گیاهان می باشد و این حالت باعث کاهش جذب فسفر و عناصر کم مصرف می شود. در این شرایط توصیه می شود نسبت یون آمونیوم به نیترات با افزایش یون آمونیوم یا کاهش نیترات تغییر کند. اگر Ph محلول کود آبیاری بیشتر از ۶ باشد باید با افزودن تدریجی اسیدph کاهش یابد.
اگر غلظت یون کلرید در زه آب خروجی بیشتر از ۵۰ میلیگرم در لیتر باشد، لازم است با آبشویی محیط ریشه (آبیاری بدون کود) کلر اضافی خارج شود .
در صورتی که در نظر است زه آب خروجی مجددا استفاده شود، باید ابتدا زه آب صاف شده و سپس ضد عفونی گردد.سپس pH و EC و غلظت عناصر غذایی آن اندازه گیری و پس از افزودن عناصر غذایی مورد نیاز، مجددا مورد استفاده قرار گیرد .
برای تهیه محلول غذایی، ابتدا در تانک مقداری آب بریزید و کود شیمیایی محاسبه شده را به آن اضافه کنید و سپس با افزودن آب، تانک را به حجم مورد نظر برسانید و محلول را بهم بزنید. محلول غذایی پس از چند ساعت زلال شده و اغلب لایه رسوب از نیترات پتاسیم یا کلسیم تشکیل میشود. در صورت استفاده از کودهایی با درجه خلوص بالا و استفاده از کودهای شیمیایی به صورت مایع، بجای پودر، مشکل حل خواهد شد. مثلا استفاده از نیترات کلسیم مایع از تشکیل رسوب جلوگیری می کند. اندازه گیری دقیق pH و EC محلول غذایی ضروری می باشد .
به دو روش می توان کود و آب آبیاری را با هم مخلوط کرد. در روش اول از یک تانک ذخیره استفاده میشود. حجم تانک متناسب با سطح گلخانه انتخاب میشود و معمولا یک تانک ۵۰-۲۵ لیتری برای گلخانه ای با مساحت ۲۰۰۰ متر مربع و تانک ۵۰۰۰-۲۵۰۰ لیتری برای گلخانه دارای چندین سالن ۲۰۰۰ متر مربعی مناسب می باشد.
در روش دوم محلول غلیظ کود در تانک ذخیره با حجم کم نگهداری شده و با تجهیزات خاص در سیستم آبیاری تزریق می شود. معمولا دو تانک ذخیره یکی برای نیترات کلسیم و دیگری برای سایر عناصر غذایی در نظر می گیرند. pH محلول کود در دو تانک حدود ۸/۵ می باشد، بنابراین لازم است یک تزریق کننده برای افزایش اسید به محلولهای کودی تانک اول و دوم در نظر گرفته شود. در این روش نسبت تزریق یا نسبت رقیق سازی برابر نسبت حجمی محلول غلیظ تانک ذخیره بهمحلول رقیق کودی میباشد. معمولا نسبتهای تزریق ۱ به ۹، ۱ به ۱۶، ۱ به ۱۰۰و ۱ به ۲۰۰ استفاده می شود. نسبت تزریق ۱ به۱۰۰  یعنی به ازای هر ۱۰۰ لیتر آب آبیاری، یک لیتر محلول غلیظ کود وارد سیستم آبیاری می شود و غلظت محلول نهایی ۱۰۰ برابر رقیق شده است .
در زمان مصرف کودهای شیمیایی جامد، حدود ۷۵-۵۰ درصد تانک را آب بریزید و سپس کودها را اضافه کنید و پس از حل شدن کود، تانک را به حجم مورد نظر برسانید. همیشه کودهای مایع را قبل از کودهای جامد به تانک اضافه کنید، چون حل شدن کودهای مایع گرما تولید می کند و حل شدن کودهای جامد را سریعتر می کند. کودهای جامد را به آرامی به آب آبیاری اضافه کنید و با به هم زدن آن مانع تشکیل ذرات بزرگ بهم چسبیده شوید.

کودهای شیمیایی و درصد عناصر موجود در آنها
درصد کود شیمیایی عنصرغذایی
۳۳/۵ نیترات آمونیوم نیتروژن
۱۵/۵ نیترات کلسیم
۷ نیترات کلسیم مایع
۱۳ نیترات پتاسیم
۳۳ مونوفسفات پتاسیم فسفر
۵۰ کلرید پتاسیم پتاسیم
۳۶/۵ نیترات پتاسیم
۱۸/۳ سولفات منیزیم پتاسیم
۴۳ سولفات پتاسیم
۱۹ نیترات کلسیم کلسیم
۱۱ نیترات کلسیم مایع
۳۶ کلرید کلسیم
۱۰ سولفات منیزیم منیزیم
۱۱ سولفات منیزیم پتاسیم
۱۴ سولفات منیزیم گوگرد
۲۲ سولفات منیزیم پتاسیم
۱۸ سولفات پتاسیم
۲۰ برات سدیم بر
۱۷ اسید بوریک
۱۷ کلرید مس مس
۲۵ سولفات مس
۱۷ نیترات مس مایع
۲۶ سولفات روی روی
۱۷ نیترات روی
۵-۱۲ کلات آهن(EDTA,DTPA) آهن
۴۴ کلرید منگنز منگنز
۲۸ سولفات منگنز
۱۵ نیترات منگنز مایع
۵۴ مولیبدات آمونیوم مولیبدن
۳۹ مولیبدات سدیم
۵۲ کلرید پتاسیم کلرید
۶۴ کلرید کلسیم

 

سازگاری کودهای شیمیایی مختلف
SOP PN+NPK PN+MG PN MKP MAP CN AS AN U کودها
ق ق ق ق ق ق ق ق ق اوره(U)
ق ق ق ق ق ق ق ق ق نیترات آمونیوم(AN)
ق ق ک.ق ک.ق ق ق ک.ق ق ق سولفات آمونیوم(AS)
ک.ق غ.ق غ.ق ق غ.ق غ.ق ک.ق ق ق نیترات کلسیم(CN)
ق ق ک.ق ق ق غ.ق ق ق ق مونوفسفات آمونیوم(MAP)
ق ق ک.ق ق ق غ.ق ق ق ق مونوفسفات پتاسیم(MKP)
ق ق ق ق ق ق ک.ق ق ق نیترات پتاسیم(PN)
ق غ.ق ق ک.ق ک.ق غ.ق ک.ق ق ق نیترات پتاسیم+منیزیم(PN+MG)
ق غ.ق ق ق ق غ.ق ق ق ق نیترات پتاسیم+NPK(12-2-44)NPK+PN
ق ق ق ق ق ک.ق ق ق ق سولفات پتاسیم(SOP)

* ق:قابل اختلاط-ک.ق:کم قابل اختلاط-غ.ق: غیرقابل اختلاط